Duitsland is een schitterend wijnland!

Duitsland wijnland

Duitsland Wijnland

Duitsland is een enigszins onderschat wijnland. En zoals u in dit artikel kunt lezen, is dat zeker niet terecht.

 

Dat het imago van Duitsland als wijnland in Nederland niet optimaal is komt doordat er tot in het midden van de jaren tachtig wijnen van twijfelachtige kwaliteit werden geproduceerd. Duitsland heeft echter een flinke inhaalslag gemaakt en zorgt tegenwoordig voor een aantal prima kwaliteitswijnen.

 

Noordelijk & afwisselend

De Duitse wijngaarden liggen rond de 50e breedtegraad en zijn daarmee de meest noordelijke van alle grote wijnbouwgebieden ter wereld. Voor de beeldvorming; Baden, het meest zuidelijke wijngebied van Duitsland, ligt bijvoorbeeld ter hoogte van de Elzas, het noordelijkste wijnbouwgebied in Frankrijk.

 

Qua grootte is Duitsland, met ongeveer 100.000 hectare, het vierde wijnland van Europa. Het oppervlakte van alle Duitse wijngebieden is dus bij elkaar kleiner dan het wijngebied Bordeaux in Frankrijk. In vergelijking met het meest prestigieuze wijngebied van de wereld beschikt Duitsland over een enorme verscheidenheid aan wijngebieden.

 

Wijngeschiedenis Duitsland

Duitsland beschikt over een eeuwenoude wijncultuur. Het waren de Romeinen die de kennis van de wijnbouw meebrachten op hun veroveringstochten langs Rijn en Moezel. In eerste instantie was het idee om een stad als Trier te gebruiken als tussenstation voor de handel met Romeinse wijnen en de Britse provincies maar al snel werd duidelijk dat de wijnproductie ter plaatse winstgevender was dan het transport vanuit het zuiden ooit zou kunnen worden.

 

Het was keizer Probus die het initiatief nam voor de wijncultuur op de hellingen van de Moezel. Al in de 4e eeuw waren de hellingen van de Rijn en de Moezel, de heuvels van de Pfalz, Franken en zelfs Württemberg met wijnstokken beplant. Rond 800 na Christus was het Karel de Grote die zich ontfermde over de wijnbouw. Hij stimuleerde de selectie van kwaliteitsdruiven, liet de beste wijngaarden bepalen, vervaardigde wetten uit voor de wijnboeren en handelaren. Later namen kloosters het voortouw in de wijnbouw. In de 12e eeuw richtten de Cisterciëncers, uit het Bourgondische Cîteaux, het klooster Eberbach in de Rheingau op. Dit klooster zou uitgroeien tot het grootste en meest bekende wijnbedrijf van Europa.

 

Bloei en neergang

Al snel waren Duitse wijnen in heel Europa zeer gewild. In de 16e eeuw bedroeg de totale aanplant ruim 300 000 ha en bedroeg het wijnverbruik per hoofd van de bevolking met zo’n 120 liter per jaar bijna het vijfvoudige van de tegenwoordige hoeveelheid. Op het succes volgde een crisis. Een drastische verslechtering van het klimaat in Midden-Europa en de oorlogen die het continent teisterden, verwoestten ook de basis van de wijnbouw.

 

Pas tegen het einde van de 17e eeuw zette een economische bloei in. Terwijl de Bourgondische monniken aanvankelijk ook de Franse Pinot Noir op Duitse wijnhellingen hadden gecultiveerd, veroverde nu een andere, witte soort de hellingen van de Moezel en de Rijn: de Riesling. Deze soort ontwikkelde zich door zorgvuldige selectie tot een kwaliteitsdruivenras. In de tweede helft van de 19e eeuw kreeg de Duitse wijnbouw een zware tegenslag te verduren, doordat de druifluis vanuit Frankrijk oprukte. De plaag decimeerde de wijngaarden tot een derde. Twee wereldoorlogen en de economische crisis van de jaren tussen de beide oorlogen verhinderden tot aan de jaren ’50 een echt nieuw begin.

 

Verbeterde productiemethoden

In de jaren ’60 van de vorige eeuw beleefde de wijnbouw in wat toen heette Bundesrepublik Deutschland wellicht haar grootste expansie. Dit was een duidelijk gevolg van verbeterde productiemethoden in de wijngaard en door mechanisatie en systematische bestrijding van schadelijke invloeden, maar ook door de teelt van resistente en productieve druivenrassen. Men richtte zich in die tijd ook meer op de export. Men vertrouwde daarbij vooral op massaproducten. Halfzoete of zoete Liebfraumilch van soms tamelijk twijfelachtige kwaliteit werd toen op de belangrijkste afzetmarkten in Engeland en Amerika een synoniem voor Duitse wijn in algemene zin.

 

De uit 1971 stammende Duitse wijnwetgeving heeft dit ten dele kunnen veranderen. Ook de in de jaren ’90 voorzichtig herziene wijnwetgeving bracht geen verbetering. Tegenwoordig wordt het accent juist weer wel op kwaliteit gelegd. De voorkeur gaat weer uit naar traditionele druivenrassen in plaats van kruisingen en naar hellingen in plaats van vlakke percelen. Tevens is er een verschuiving opgetreden ten gunste van drogere wijnen en natuurlijk edelzoete wijnen boven kunstmatig aangezoete wijnen. Modernere vinificatiemethoden en de concentratie op de beste druivenrassen zorgden ervoor dat het aanzien van droge en zoete, Duitse witte wijnen internationaal toenam.

 

Trends op wijnbouwgebied Duitsland

Om voor jonge consumenten de overstap van cola en mixdrankjes naar wijn aantrekkelijk te maken zetten, met name jonge wijnboeren, wijnen met een duidelijk bespeurbaar restzoet in. Deze wijnen worden op een aantrekkelijke, eigentijdse manier op de markt gezet.

 

Daarnaast is er de opkomst van de rode druivensoorten. In 1985 was 12% van de in Duitsland geproduceerde wijndruiven rood, nu gaat het aandeel richting 40%. De klimaatverandering heeft de rijpingskansen van witte en vooral rode druiven aanzienlijk verhoogd. De marktvraag speelde ook een belangrijke rol; rode wijn heeft een beter gezondheidsimago. Ook is de belangstelling voor traditionele Duitse druivensoorten toegenomen, zo neemt bij rode wijn de Spätburgunder (Pinot Noir) 12% van het Duitse wijnareaal voor zijn rekening.

 

Een belangrijke trend is de aandacht voor het terroir, het samenspel tussen vooral de bodem, het microklimaat en de ligging van de wijngaard, de druivensoorten en de menselijke invloeden (wijnbouwtechniek).

 

Een andere trend is het steeds meer natuurlijk, biologisch of biologisch-dynamisch werken. Daarbij richten de wijnboeren zich steeds meer op kwaliteit in plaats van kwantiteit. Dit wordt bewerkstelligd door technieken als handmatige ontbladering, groene oogst (weghalen van een deel van de potentiële druivenoogst) en selectief, handmatig oogsten.

 

De 13 Duitse wijngebieden in vogelvlucht

 

Moezel-wijngebied-Duitsland

Wijnstreek Moezel

Dit klassieke wijngebied behoort tot de mooiste van Duitsland; Moezel, Saar en Ruwer kronkelen met scherpe bochten door een cultuurlandschap waarin de Kelten en Romeinen al 2000 jaar geleden wijndruiven teelden.

 

De Moezel is de oudste wijnstreek van Duitsland en het grootste gebied met wijnbouw op steile hellingen. Het fraaie wijnlandschap wordt afgewisseld door prachtige vakwerkstadjes met elk hun eigen wijngeschiedenis.

 

 

De-Ahr-wijngebied-Duitsland

Wijnstreek De Ahr

Dit kleine wijngebied ligt net ten noorden van Bonn in het noordwesten van de Duitse deelstaat Rheinland-Phalz en geldt als ‘rode wijnparadijs’ van Duitsland.

 

Doordat de hellingen zo stijl zijn kunnen de topwijnen slechts met de grootste moeite worden geproduceerd. Voor het werk aan de wijnstok en voor de pluk moeten wijnboeren door rotsspleten naar de soms extreem steile wijngaardperceeltjes klauteren, waar soms maar een paar stokken naast elkaar staan.

 

Baden-wijngebied-Duitsland

Wijnstreek Baden

Met 16.000 hectare aan wijngaarden is Baden het op twee na grootste wijngebied van Duitsland. Het wijnbouwgebied strekt zich, over ongeveer 400 km, uit van de Tauber in het Noorden tot aan het Bodenmeer in het zuiden.

 

Het gebied ligt zeer beschut tussen het Odenwald en het Zwarte Woud aan de ene kant en de Vogezen aan de andere kant, zodat dit de zonnigste en warmste regio van Duitsland is, met bijna mediterrane temperaturen. Dankzij het milde klimaat en de goede bodem is Baden een van de beste wijnstreken van Europa.

 

Franken-Wijngebied-Duitsland

Wijnstreek Franken

Franken is een unieke combinatie van middeleeuwse stadjes en dorpjes, schilderachtige landschappen met een bijna mediterraan klimaat en een eeuwenoude wijncultuur.

 

Het Frankische wijngebied wordt in het noorden begrensd door de Rhön, in het oosten door het Steigerwald, in het zuiden door het Tauberdal en in het westen door de Spessart. De wijn uit Franken is in stijl voller en droger van smaak dan in veel andere Duitse wijngebieden. In bepaalde gevallen meer Frans van karakter dan Duits.

 

Hessische-Bergstrasse-Wijngebied-Duitsland

Hessische Bergstraße

De Hessische Bergstraße is met 440 hectare het kleinste van de dertien Duitse wijnbouwgebieden. De streek bestaat eigenlijk uit twee gebieden die een stuk uit elkaar liggen.

 

Ten zuiden van Darmstadt ligt het gebied “Starkenburg”. Het tweede gebied is het “Odenwälder Weininsel” in en rondom Groß-Umstadt en Roßdorf. Het kleine wijngebied produceert voornamelijk droge en halfdroge wijnen. De Riesling is kenmerkend voor de streek en wordt aangevuld door Rivaner, Grauburgunder, Silvaner, Kerner en Weissburgunder.

 

Mittelrhein-wijngebied-in-Duitsland

Mittelrhein

Met zijn steile wijngaarden, burchten en middeleeuwse stadjes biedt het Rijndal tussen Bingen en Bonn een schilderachtige aanblik. Hier is het kleine wijngebied Mittelrhein te vinden, waar de Romeinen de eerste wijnstokken plantten, de wijngaarden strekken zich uit over ruim 100 kilometer.

 

Wijnbouw wordt vrijwel uitsluitend bedreven op steile hellingen met terrassen. Door de moeilijke exploitatie is de aanplant teruggelopen tot ongeveer 470 hectare. Met het oog op kwaliteit oogsten producenten gemiddeld maar 60 hectoliter per hectare.

 

Nahe-Wijngebied-Duitsland

Nahe

Het wijngebied Nahe is genoemd naar de gelijknamige rivier die erdoorheen stroomt. Bad Kreuznach vormt het centrum en zowel langs de steile hellingen van de rivierdalen als in de vlakkere en lichtglooiende delen staan druiven aangeplant.

 

Dankzij beschutting tegen koude wind door de hoge Hunsrück zorgen milde temperaturen en veel zonneschijn voor een uitstekend klimaat voor de wijnbouw. Hier groeien op 4000 hectare druiven als Riesling, Rivaner en Silvaner. Ook Burgunders, Kerner, Scheurebe, Portugieser en Dornfelder zijn hier thuis.

 

Pfalz-Wijngebied-Duitsland

Pfalz

De Pfalz is met ruim 23.000 hectare wijngaarden het op één na grootste Duitse wijngebied. Riesling is hierbij de meest aangeplante druivensoort. Het verbouwen van de wijn geschiedt tussen het bergachtige gedeelte in het oosten en glooiend naar de Rijn. Door het midden van dit relatief smalle gebied loopt van noord naar zuid de zogenaamde “Weinstrasse”.

 

Deze “Deutsche Weinstrasse” loopt over een lengte van 85 kilometer en verbindt de 130 wijndorpen tussen Bockenheim en Schweigen aan de grens met de Elzas.

 

Rheingau-Wijngebied-Duitsland

Rheingau

Over een lengte van ongeveer 50 kilometer, tussen Hochheim en Lorchhousen waar de Rijn zijn normale loop veranderd, ligt de wijnstreek Rheingau. De Rheingau heeft een teeltoppervlakte van de 3.100 hectare.

 

De ligging van dit gebied is ideaal. Aan de noordkant beschermt het Taunusgebergte de wijngaarden tegen de koude wind en doordat de Rijn hier erg breed is ontstaat er een groot spiegelend oppervlakte dat de zon weerkaatst. Dit water geeft zo extra warmte in de wijngaarden.

 

Rheinhessen-wijngebied-Duitsland

Rheinhessen

Rheinhessen is met 26.500 hectare het grootste wijngebied in Duitsland. Ongeveer 30% van het totale landbouwoppervlakte is beplant met druivenstokken en elke vierde fles van alle Duitse wijnen is afkomstig uit dit gebied. Het landschap bestaat, in tegenstelling tot andere Duitse wijngebieden, uit glooiende heuvels.

 

Rheinhessen ligt overigens niet in de deelstaat Hessen, maar in de driehoek Worms, Mainz en Bingen in Rheinland-Pfalz. In dit gebied wordt veel biologische wijnbouw bedreven.

 

Saale---Unstrut-wijngebied-Duitsland

Saale – Unstrut

Dit gebied ligt ten zuiden van de stad Halle in de deelstaat Sachsen-Anhalt en bevat zo’n 700 hectare aan wijngaarden. Het kleine wijnbouwgebied ligt eigenlijk buiten de klimatologische grens voor wijnbouw en is dan ook het meest noordelijk gelegen Duitse wijnbouwgebied. Het klimaat is er continentaal, met koude winters en warme zomers.

 

Aan de Saale en Unstrut wisselt vlak rivierland zich af met steile dalen. De wijngaarden zijn veelal aangeplant op de steile hellingen en deze terrassenwijnbouw heeft een fraaie stempel gedrukt op het landschap.

 

Wijnbouw-Sachsen-Duitsland

Sachsen

Sachsen is het meest oostelijk gelegen Duitse wijnbouwgebied en beslaat slechts 428 hectare. Het grootste deel van de wijngaarden ligt op de glooiende heuvels van de rivier de Elbe. Er heerst een continentaal klimaat met warme zomers en koude winters.

 

Ondanks dat Sachsen een klein en afgelegen gebied is, vindt hier, vlak bij de prachtige stad Dresden, al 850 jaar wijnbouw plaats. De late vorst is een probleem voor de wijnbouw in Sachsen: het kan er tot in juni vriezen. Als dat gebeurt, gaat een groot deel van de druiven verloren.

 

Wuttemberg-wijngebied-Duitsland

Wüttemberg

Württemberg ligt ten zuiden van Franken en ten oosten van het noordelijk deel van Baden. De centrale rivier van dit gebied is de Neckar. Ongeveer 70% van de wijngaarden staat op hellingen met een stijgingspercentage tot 20%.

 

Met 11.254 hectare aan wijngaarden staat Württemberg op de vierde plaats van de Duitse wijngebieden. Wüttenberg heeft een tamelijk warm klimaat. Bijna de helft van de wijngaarden is daarom met blauwe druiven­rassen beplant. Hiermee is de wijnregio rondom Heillbronn het grootste Duitse gebied voor rode wijn.